Cẩm Nang | Bệnh tay chân miệng: Dấu hiệu nhận biết và cách chăm sóc

Bệnh tay chân miệng: Dấu hiệu nhận biết và cách chăm sóc

Bệnh tay chân miệng là một bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ nhỏ, bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa và rất dễ lây lan. Bên cạnh điều trị y tế (nếu cần), việc chăm sóc trẻ đúng cách tại nhà có vai trò rất quan trọng để giúp quá trình hồi phục bệnh nhanh hơn. Vậy bố mẹ nên làm gì và không nên làm gì khi chăm sóc trẻ bị tay chân miệng? 

1. Nguyên nhân gây bệnh tay chân miệng

Bệnh tay chân miệng (HFMD) là bệnh truyền nhiễm do virus thuộc họ Enterovirus gây ra, nổi bật là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71. Trong đó, Coxsackievirus A16 ít gây biến chứng, người bệnh có thể tự khỏi sau một thời gian nghỉ ngơi. Ngược lại, người mắc bệnh bởi virus Enterovirus 71 lại có nguy cơ tử vong rất cao.

bệnh tay chân miệng ở trẻ

Tay chân miệng gây ra lở loét bên trong/ xung quanh miệng và phát ban/ mụn nước ở tay, chân hoặc mông.

Bệnh tay chân miệng thường gặp ở trẻ em, nhất là trẻ dưới 5 tuổi nhưng vẫn có thể xuất hiện ở thanh thiếu niên và người lớn. Tại Việt Nam, tay chân miệng xuất hiện quanh năm ở hầu hết các tỉnh thành. Trong đó 2 thời điểm bùng phát dịch được ghi nhận là từ tháng 3 – tháng 5 và từ tháng 9 – tháng 12. Theo thống kê từ WHO, hàng năm có khoảng 50 000 – 100 000 mắc bệnh tay chân miệng được ghi nhận ở nước ta. Đặc biệt, phía Nam là khu vực bị ảnh hưởng nhiều nhất và chiếm hơn 60% các trường hợp trong cả nước.

2. Dấu hiệu nhận biết tay chân miệng ở trẻ em

Phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh tay chân miệng là yếu tố giúp việc điều trị thuận lợi và chăm sóc kịp thời để hồi phục bệnh nhanh hơn. Các triệu chứng trẻ bị tay chân miệng qua từng giai đoạn cụ thể bao gồm: 

Giai đoạn ủ bệnh

Từ 3 đến 6 ngày sau khi nhiễm virus. Ở giai đoạn này chưa có biểu hiện ra bên ngoài cơ thể, trẻ vẫn sinh hoạt bình thường.

Giai đoạn khởi phát (kéo dài 1 – 2 ngày)

Triệu chứng sớm nhất của bệnh tay chân miệng là sốt nhẹ, đau họng, sổ mũi, cơ thể mệt mỏi, tiêu chảy vài lần trong ngày, đôi khi sờ thấy hạch ở cổ, hạch ở hàm dưới. 

Giai đoạn toàn phát (từ 3 – 10 ngày)

  • Viêm loét miệng: Xuất hiện mụn nước nhỏ (đường kính 2 -3 mm) ở niêm mạc miệng, má, lợi, mặt bên của lưỡi. Các bóng nước vỡ rất nhanh tạo thành các vết loét khiến trẻ bị tăng tiết nước bọt, khiến trẻ đau khi ăn và vì thế trẻ rất dễ biếng ăn.
  • Phát ban toàn thân: Xuất hiện các bóng nước lớn hình bầu dục lồi (đường kính 2 – 10mm) ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, vùng mông và nổi ban toàn thân có thể ở trên da hoặc ẩn dưới da.
  • Biến chứng: Trẻ có biểu hiện sốt, buồn nôn, một số trường hợp sốt cao, nôn nhiều có thể xuất hiện các biến chứng thần kinh như rối loạn tri giác, lơ mơ, mê sảng, co giật… Các biến chứng này thường xuất hiện rất sớm từ ngày 3 đến ngày 5 của bệnh.
triệu chứng bệnh tay chân miệng

Các vết ban sẽ xuất hiện ngày càng nhiều sau thời gian ủ bệnh.

Giai đoạn lui bệnh 

Từ 7 – 10 ngày tính từ ngày bệnh khởi phát, trẻ sẽ hồi phục hoàn toàn nếu không xảy ra các biến chứng như trên. Trường hợp xảy ra các biến chứng: sốt cao trên 39°C hoặc sốt cao kéo dài trên 48 tiếng, trẻ quấy khóc, bứt rứt, ói nhiều; ngủ lịm, dễ giật mình, hoảng hốt, run tay chân, thở khó… thì cần cho trẻ nhập viện ngay.

3. Bệnh tay chân miệng lây truyền qua các con đường nào?

Bệnh tay chân miệng truyền từ người này sang người khác thông qua dịch tiết mũi họng (nước bọt, đờm hoặc chất nước mũi), chất lỏng từ mụn nước hoặc bong vảy và phân. Do đó, bạn rất dễ bị mắc bệnh nếu:

  • Hít thở không khí sau khi người bệnh ho hoặc hắt hơi.
  • Chạm vào người bệnh hoặc tiếp xúc gần gũi khác (hôn, ôm, hoặc chia sẻ cốc hoặc dụng cụ ăn uống).
  • Chạm vào phân của người bệnh chẳng hạn như thay tã, sau đó chạm vào mắt, mũi hoặc miệng của bạn.
  • Chạm vào các vật và bề mặt có virus như tay nắm cửa hoặc đồ chơi, sau đó chạm vào mắt, mũi hoặc miệng của bạn

Đối với một số hoạt động giải trí công cộng, chẳng hạn như bơi, bạn có rất ít khả năng bị nhiễm bệnh. Mặc dù hiếm nhưng đây vẫn là yếu tố nguy cơ nếu nước trong hồ không được xử lý đúng cách bằng Clo và bị nhiễm phân từ một người bị tay chân miệng.

Tìm hiểu bệnh tay chân miệng lây qua đường nào?

Bệnh tay chân miệng là bệnh có tốc độ lây nhiễm khá nhanh, nếu không được kiểm soát tốt có thể sẽ lây lan thành dịch. Đặc biệt, bệnh tay chân miệng thường phổ biến ở trẻ, nhất là các bé dưới 5 tuổi. Do đó, bố mẹ luôn lo…

4. Các biến chứng nguy hiểm của tay chân miệng

Trẻ em bị tay chân miệng nếu được phát hiện sớm và điều trị kịp thời thường không dẫn đến các biến chứng nguy hiểm. Một vài trường hợp phát hiện trễ, bệnh có thể gây ra một số biến chứng nguy hiểm, bệnh gây lở loét trong miệng và cổ họng khiến cho việc ăn uống trở nên đau rát và khó khăn. Một dạng bệnh tay chân miệng hiếm gặp gây ra các biến chứng như:

  • Viêm màng não do virus: đây là một bệnh nhiễm trùng và viêm hiếm gặp ở màng não và dịch não tủy bao quanh não và tủy sống.
  • Viêm não: một căn bệnh nghiêm trọng, có khả năng đe dọa đến tính mạng. Biến chứng này rất hiếm gặp.
  • Viêm cơ tim: cũng có thể xảy ra mặc dù tỷ lệ rất thấp.

Đối với phụ nữ mang thai, bên cạnh nguy cơ gặp các biến chứng trên, bệnh còn có thể khiến quá trình mang thai bị ảnh hưởng như sảy thai, thai chết lưu hay dị tật bẩm sinh. Do vậy, phụ nữ mang thai cần đặc biệt cẩn thận khi tiếp xúc với người đang bị tay chân miệng. 

các bà bầu nên bổ sung đầy đủ chất dinh dưỡng

Phụ nữ mang thai cần tăng cường đề kháng để phòng tay chân miệng và các bệnh truyền nhiễm khác.

Tìm hiểu bệnh tay chân miệng có nguy hiểm không?

Bệnh tay chân miệng (TCM) là căn bệnh truyền nhiễm do các loại virus khác nhau thuộc nhóm Enterovirus gây ra. Bệnh tuy có thể tự chữa tại nhà nhưng nếu không được phát hiện sớm có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí khiến trẻ tử…

5. Bệnh tay chân miệng ở trẻ em nên chăm sóc thế nào?

Cách chăm sóc trẻ tại nhà

Nếu trẻ bị tay chân miệng ở thể nhẹ, chỉ bị mụn nước hoặc loét miệng thì bố mẹ có thể theo dõi hoặc điều trị tại nhà. 

– Nên

  • Sử dụng thuốc giảm đau không kê đơn như Ibuprofen hay thuốc xịt gây tê ở miệng hoặc cho trẻ uống Paracetamol khi sốt trên 38ºC.
  • Sử dụng kem chống ngứa, chẳng hạn như calamine, có thể giúp giảm bớt khó chịu khi phát ban.
  • Các thương tổn ngoài da của trẻ do phát ban, bỏng nước có thể bôi các dung dịch sát khuẩn để tránh bội nhiễm.
  • Vệ sinh miệng cho trẻ bị tay chân miệng bằng dung dịch sát khuẩn, súc miệng bằng nước muối loãng.
  • Tắm rửa vệ sinh nhẹ nhàng cho bé hằng ngày bằng nước sạch để tránh bị tình trạng nhiễm khuẩn.
  • Cho trẻ uống nhiều nước mát và thức ăn dễ tiêu hóa, mềm, lỏng. 
  • Cách ly trẻ bị bệnh tay chân miệng với các trẻ khác trong nhà.
  • Hạn chế cho trẻ gãi vì có thể làm vỡ mụn nước có thể gây nhiễm trùng và có thể gây ra nhiều nguy hiểm cho trẻ. 

– Không nên

  • Không sử dụng Aspirin để giảm đau cho trẻ em vì nó có thể gây ra tác dụng phụ nghiêm trọng.
  • Kháng sinh sẽ không có tác dụng nên đừng tự ý sử dụng thuốc cảm cho bé.
  • Không sát trùng bằng chanh hay muối vì có thể sẽ làm trẻ đau và xót, tổn thương da và để lại sẹo.

Chế độ ăn uống cho trẻ bị tay chân miệng

Súp giúp bé dễ ăn và tiêu hóa

Trẻ bị tay chân miệng nên ăn các loại thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa

– Trẻ bị tay chân miệng nên ăn gì?

Khi trẻ mắc bệnh tay chân miệng, bố mẹ nên xây dựng cho bé một chế độ ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa như súp, cháo và bổ sung các thực phẩm có lợi như: 

  • Trứng: Có nhiều protein, sắt, vitamin và khoáng chất, là một trong những thực phẩm có thể bổ sung nhiều năng lượng cho bé. 
  • Đu đủ: Loại trái cây này không chỉ dễ ăn mà còn giúp tăng cường hệ miễn dịch, hỗ trợ tiêu hóa và giảm căng thẳng. Do đó, trẻ sẽ nhanh chóng phục hồi bệnh.
  • Dưa hấu: Dưa hấu có chứa nhiều hợp chất phenolic như flavonoid, carotenoid và triterpenoid – những chất chống viêm nhiễm hiệu quả.
  • Đậu hũ: Đậu hũ thường mềm, dễ nuốt và được chế biến thành nhiều món đa dạng. Ngoài ra, đậu hũ còn có nhiều protein và carbohydrate, giúp giảm lượng cholesterol xấu trong cơ thể.
  • Khoai tây: Khoai tây có nhiều vitamin C, vitamin B6, magie, phốt pho, niacin (vitamin B3), axit pantothenic (vitamin B5) giúp phòng ngừa các vết loét miệng.
  • Kem lạnh: Kem có thể giúp giảm các vết loét sưng đau trong miệng. Tuy nhiên, bạn nên cho trẻ ăn kem vừa phải và tránh kem vị chocolate vì sẽ khiến tình trạng loét miệng nặng hơn.

– Trẻ bị tay chân miệng không nên ăn gì? 

Không cho trẻ ăn các thức ăn cứng và cay nóng. Khi bệnh bước vào giai đoạn nặng, các mụn nước sẽ xuất hiện ở bên trong má, nướu. Nếu bạn cho trẻ ăn thức ăn cứng hay cay nóng sẽ khiến trẻ bị đau, khó nuốt thức ăn, từ đó khiến trẻ sợ ăn và ảnh hưởng tới sức khỏe.

thức ăn cay nóng

Thức ăn cay nóng sẽ làm vết sưng loét trở nên tồi tệ hơn

Ngoài ra, bạn cũng nên tránh cho trẻ ăn các loại thức ăn mặn hoặc các loại trái cây có vị chua như cam, quýt. Nếu trẻ không muốn ăn thì bạn cũng không nên ép sẽ khiến trẻ quấy khóc nhiều hơn.

6. Cách phòng ngừa bệnh tay chân miệng hiệu quả

Hiện tại, vẫn chưa có vắc-xin phòng chống bệnh tay chân miệng. Bạn có thể giảm nguy cơ lây nhiễm bệnh bằng những biện pháp sau:

  • Người lớn khi chăm sóc trẻ nên mang khẩu trang y tế và rửa tay sạch sẽ sau khi tiếp xúc với trẻ bị bệnh.
  • Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 20 giây, đặc biệt là sau khi thay tã và đi vệ sinh. 
  • Khuyến khích trẻ rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng theo hướng dẫn 6 bước rửa tay của Bộ Y tế
  • Quần áo, tã lót của trẻ nên được ngâm dung dịch sát khuẩn Cloramin B 2% hoặc luộc nước sôi trước khi giặt.
  • Vật dụng cá nhân của trẻ bị chân tay miệng như: đồ chơi,  bình sữa, ly uống nước, chén ăn cơm, muỗng ăn… nên được luộc sôi và sử dụng riêng biệt cho từng trẻ.
  • Phòng nơi trẻ sinh hoạt cần thông thoáng, đủ dưỡng khí nhất là sàn nhà nên được lau chùi sạch sẽ thường xuyên bằng các dung dịch khử khuẩn nhằm tạo điều kiện sạch sẽ và an toàn cho trẻ khi sinh hoạt và chơi đùa.
  • Tránh các cử chỉ thân mật như ôm, hôn hoặc chia sẻ dụng cụ ăn, uống với những người mắc tay chân miệng. 

Hy vọng những thông tin trên đây đã giúp bạn hiểu rõ cách chăm sóc trẻ mắc bệnh tay chân miệng để bệnh nhanh khỏi và tránh lây lan sang các bé khác trong nhà. Lưu ý, ngoài chăm sóc đúng cách, bố mẹ cần thường xuyên theo dõi tình trạng sức khỏe của bé và đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất nếu xuất hiện các biến chứng bất thường.

Tìm hiểu thêm:

9 cách hạ sốt nhanh cho trẻ

10 điều nên và không nên làm khi bé bị sốt

Làm gì khi trẻ bị sốt xuất huyết?


Nguồn tham khảo:

10 foods to eat if you have HFMD (and what to avoid!).

https://sg.theasianparent.com/foods-eat-hfmd-avoid

Hand-foot-and-mouth disease.

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/hand-foot-and-mouth-disease/diagnosis-treatment/drc-20353041

Các bài viết khác

Trẻ sốt mọc răng: TOP 5 điều bố mẹ cần biết

Các biểu hiện trong giai đoạn mọc răng của các bé có thể không giống nhau. Tuy nhiên, không ít trẻ sốt...

4 biện pháp giúp hạ sốt nhẹ tại nhà

Khi bạn đặt tay lên trán và thấy hơi ấm, đừng quá lo lắng, vì đó có thể chỉ là một cơn...

Các phương pháp giúp hạ sốt virus tại nhà

Sốt virus là một tình trạng rất phổ biến, có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai. Sốt virus có thể làm...

Thuốc cảm cho bé và những lưu ý khi sử dụng

Hệ miễn dịch ở trẻ nhỏ chưa hoàn thiện, do đó trẻ rất dễ mắc bệnh khi thời tiết thay đổi, đặc...

Những biến chứng cảm lạnh bạn cần biết

Biến chứng cảm lạnh thường là những vấn đề nhiễm trùng phát sinh do tình trạng này kéo dài quá lâu hoặc...

Bí kíp trị cảm lạnh hiệu quả ngay lập tức

Cảm lạnh có thể đến bất cứ lúc nào, dù cơ thể bạn có sức đề kháng rất cao, với các dấu...