Cẩm Nang | Sốt xuất huyết là bệnh gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị
04-09-2019

Sốt xuất huyết là bệnh gì? Nguyên nhân, dấu hiệu và cách điều trị

Sốt xuất huyết là bệnh gì?

Sốt xuất huyết là một loại bệnh truyền nhiễm, phát sinh khi virus Dengue gây bệnh xâm nhập vào cơ thể con người thông qua muỗi vằn Aedes aegypti và muỗi vằn Aedes albopictus, trong đó Aedes aegypti là nguyên nhân phổ biến gây bệnh. Phần lớn trường hợp, tình trạng bệnh diễn ra tương đối nhẹ và có khả năng biến mất sau một tuần mà không gây ra bất kỳ biến chứng sức khỏe nào. Tuy nhiên, trong vài tình huống hy hữu, bệnh có nguy cơ trở nặng và đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

Nguyên nhân dẫn đến sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết diễn ra khi người bệnh nhiễm một trong bốn 4 chủng virus dengue DEN1, DEN2, DEN3 và DEN4. Các virus gây bệnh này xâm nhập vào cơ thể con người thông qua con đường hút máu của muỗi. Một người có thể bị sốt xuất huyết tối đa 4 lần trong đời, vì khi đã hồi phục sau khi nhiễm một chủng virus dengue thì sẽ miễn dịch suốt đời với chủng đó.

Tuy nhiên họ có thể bị nhiễm các chủng virus khác, những lần mắc bệnh sau sẽ nặng hơn do ảnh hưởng của các phức hợp miễn dịch chéo. Hiện nay, tại Việt Nam, có sự xuất hiện của cả 4 tuýp virus, khi có thay đổi sự lưu hành của tuýp virus dịch bệnh rất dễ bùng phát nếu cộng đồng chưa miễn dịch với tuýp virus này.

virus dengue gây bệnh sốt xuất huyết

Dấu hiệu của bệnh sốt xuất huyết

Các triệu chứng bệnh sốt xuất huyết thường xuất hiện từ 4–7 ngày sau khi sau khi bạn bị muỗi vằn đốt. Những dấu hiệu phổ biến của bệnh bao gồm

  • Sốt cao, khoảng 40 độ C
  • Đau đầu
  • Đau cơ, xương và khớp
  • Buồn nôn và nôn
  • Đau vùng hốc mắt
  • Sưng hạch bạch huyết
  • Bị phát ban

Sốt xuất huyết thường khởi phát đột ngột và tiến triển trong 3 giai đoạn:

Giai đoạn sốt

Xuất hiện trong thời gian ủ bệnh, từ 4 – 7 ngày sau khi bị muỗi mang mầm bệnh đốt.

  • Nổi mẩn, phát ban, da xung huyết
  • Sốt cao đột ngột từ 39 – 40°C, kéo dài 2 – 7 ngày, uống thuốc hạ sốt nhưng không hạ sốt và cơn sốt tái phát liên tục.
  • Đau đầu dữ dội, nhức hai hố mắt.
  • Chán ăn, buồn nôn
  • Đau cơ, đau khớp

Giai đoạn nguy hiểm

Người bệnh đã giảm sốt nhưng vẫn còn sốt nhẹ. Giai đoạn này cần đặc biệt theo dõi biểu hiện của sốt xuất huyết dengue

  • Đau bụng, buồn nôn, tay chân lạnh và hốt hoảng do xuất huyết nội tạng gây mất máu và tụt huyết áp.
  • Xuất huyết dưới da, nốt xuất huyết rải rác hoặc các chấm nhỏ, thường ở cẳng chân ở cánh tay, bụng, đùi, mảng sườn hoặc bầm tím.
  • Chảy máu mũi, lợi, tiểu ra máu.
  • Kinh nguyệt kéo dài hoặc xuất hiện kinh sớm.
  • Xuất huyết nội tạng, phổi, não là biểu hiện nặng của bệnh
  • Thoát huyết tương do tính thấm thành mạch (kéo dài 24 – 48 giờ).

Giai đoạn hồi phục

Sau giai đoạn nguy hiểm khoảng 1 – 2 ngày, bệnh nhân có hiện tượng tái hấp thu dịch từ mô kẽ vào bênh trong lòng mạch, kéo dài trong 48 – 72 giờ.

  • Đi tiểu nhiều, tình trạng tốt lên, hết sốt, huyết động ổn đinh
  • Nhịp tim chậm và điện tâm đồ thay đổi

Chẩn đoán sốt xuất huyết tại bệnh viện

Hãy đến bệnh viện ngay lập tức nếu cơ thể bạn bộc lộ bất kỳ triệu chứng nào dưới đây:

  • Đi tiểu ít
  • Ít hay thậm chí là không có nước mắt
  • Miệng và môi khô nứt
  • Tâm trí lờ đờ, không tỉnh táo
  • Da lạnh và nhớp nháp

Các loại xét nghiệm chẩn đoán sốt xuất huyết

Có 3 chỉ số xét nghiệm sốt xuất huyết tương đồng với xét nghiệm huyết thanh: xét nghiệm kháng thể IgG, xét nghiệm kháng thể IgM, xét nghiệm kháng nguyên Dengue NS1.

Thêm vào đó có thể xét nghiệm tổng quan phân tích tế bào máu nhằm hỗ trợ chẩn đoán, theo dõi diễn biến và tiên liệu bệnh. Nếu thấy số lượng tiểu cầu giảm, hematocrit (dung tích hồng cầu) tăng thì chắc chắn bệnh đang diễn biến nặng, cần can thiệp ngay.

Bên cạnh đó bác sĩ sẽ chỉ định để thực hiện thêm một số xét nghiệm bổ sung khác như:

  • Xét nghiệm điện giải đồ: đánh giá rối loạn điện giải
  • Xét nghiệm chức năng gan: đánh giá tổn thương và biến chứng của sốt xuất huyết
  • Xét nghiệm Albumin: xem xét thoát huyết tương với sốt xuất huyết Denuge, theo dõi khi xuất hiện tình trạng thấm thành mạch tăng cao.
  • Xét nghiệm chứng năng thận: đánh giá thận khi có biến chứng bệnh
  • Xét nghiệm chức năng thận: xem xét giai đoạn viêm nhiễm, phân biệt nguyên nhân sốt và đánh giá bội nhiễm do sốt xuất huyết.

Kết quả xét nghiệm sốt xuất huyết có ý nghĩa gì?

Khi phân tích xong các chỉ số xét nghiệm, bệnh nhân sẽ nhận được kết quả sau vài giờ.

  • Dương tính: Bệnh nhân đã bị nhiễm virus sốt xuất huyết trong máu
  • Âm tính: Bệnh nhân chưa nhiễm virus. Nhưng nếu có những triệu chứng sốt xuất huyết được nếu trên thì nên tham khảo thêm ý kiến của bác sĩ vì có thể thời điểm kiểm tra chưa thích hợp hoặc virus trong máu chưa được phát hiện (âm tính giả).

Biến chứng sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết là bệnh chưa có thuốc đặc trị và chưa có vắc xin phòng bệnh. Rất nhiều bệnh nhân đến cơ sở y tế khám trong tình trạng sốt cao, khó thở, mê sảng và thậm chí là vật vã… Nếu bệnh nhân không được chuẩn đoán và chữa trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến tình trạng bệnh nguy hiểm như sau:

Xuất huyết não

Khi bệnh diễn biến nặng hơn, lượng tiểu cầu trong máu giảm dần. Tình trạng này rất nguy hiểm, nếu không điều trị kịp thời sẽ dẫn đến xuất huyết não và có khả năng gây tử vong.

Suy tim, suy thận

Rối loạn tuần hoàn do xuất huyết liên tục làm cho suy tim. Khi tim không thể bơm máu, dịch huyết tương xuất hiện liên tục làm cho tràn dịch, ứ đọng. Điều này làm tim và tuần hoàn máu bị ảnh hưởng nghiêm trọng, suy giảm, xuất huyết cơ tim. Thận cũng làm việc nhiều để bài tiết huyết tương qua nước tiểu nên dẫn đến suy thận cấp.

Hôn mê

Đây là biến chứng nặng nhất, dịch huyết tương ứ đọng trong màng não qua các thành mạch. Một số trường hợp hôn mê thứ phát sốc, xuất huyết nội tạng, suy tim thận cấp,… trường hợp này là hội chứng não cấp thứ phát, được xem là biến chứng.

Tràn dịch màn phổi

Huyết tương bên trong cơ thể bị tràn lan đến đường hô hấp,  viêm đường hô hấp, tràn dịch màn phổi, viêm phổi và phù phổi cấp.

Sốc do mất máu

Bệnh sốt xuất huyết làm thoát huyết tương và cô đặc máu đến ngưỡng nhất định sẽ dẫn đến sốc khiên máu bị đẩy ra ngoài, xuất hiện các dấu hiệu như chảy máu cam, chảy máu chân răng…

Sinh non, sẩy thai

Biến chứng nguy cơ cao khi phụ nữ mang thai bị sốt xuất huyết như: sảy thai, đẻ non hoặc thai chết lưu. Thai phụ có thể bị tiền sản giật, tổn thương đến gan, thận, chảy máu kéo dài khi chuyển dạ.

Nguy cơ mắc bệnh sốt xuất huyết

Theo nhiều chuyên gia, nguy cơ mắc bệnh sốt xuất huyết của một người có thể tăng cao khi người đó thuộc các trường hợp sau:

Sinh sống hoặc thường đi du lịch ở các nước nhiệt đới

Các quốc gia có khí hậu nhiệt đới là địa điểm lý tưởng cho sự sinh trưởng của muỗi vằn cũng như virus sốt xuất huyết. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các khu vực đặc biệt có nguy cơ cao bao gồm:

  • Những quốc gia Đông Nam Á, bao gồm cả Việt Nam
  • Trung Quốc và Đài Loan
  • Các đảo thuộc Tây Thái Bình Dương
  • Khu vực Mỹ Latinh, ví dụ như Mexico, Argentina, Chile…
  • Vùng Caribbean

Có tiền sử mắc bệnh sốt xuất huyết

Khác với những bệnh lý khác, người đã từng bị bệnh có tỷ lệ tái nhiễm virus tương đối cao. Điều này có thể giải thích bởi virus sốt xuất huyết có đến bốn chủng khác nhau.

Ở những lần bệnh tái phát, bên cạnh những dấu hiệu thông thường, bạn càng có nguy cơ cao gặp phải một số triệu chứng nghiêm trọng hơn.

Điều trị bệnh sốt xuất huyết

Tính đến thời điểm hiện tại, sốt xuất huyết chưa có thuốc đặc trị, vì vây nếu bạn chưa biết nên làm gì khi bị sốt xuất huyết, bạn có thể tham khảo một số lời khuyên sau:

  • Không ăn uống những thực phẩm có màu nâu hoặc đỏ như xá xị, sô cô la…
  • Người bệnh cần bổ sung nhiều nước, tránh tình trạng mất nước do nôn và sốt cao. Khuyến khích uống nhiều nước oresol hoặc nước trái cây như nước dừa, cam, chanh… hoặc nước cháo loãng với muối.
  • Để người bệnh trong môi trường thoáng khí, nới lỏng quần áo và lau mát bằng nước ấm.
  • Trường hợp sốt cao trên 38,5°C, bệnh nhân có thể dùng paracetamol (Hapacol) để giảm đau và hạ sốt. Tuy nhiên, cần lưu ý tránh những loại thuốc gây tác dụng phụ có thể dẫn đến biến chứng xuất huyết như Aspirin, Ibuprofen, Analgin, Natri naproxen,…

Đối với trường hợp có một trong các dấu hiệu sau:

  • Khó chịu mặc dù sốt giảm hoặc hết sốt.
  • Không ăn, uống được.
  • Nôn ói nhiều
  • Đau bụng nhiều
  • Tay chân lạnh, ẩm
  • Chảy máu mũi, miệng hoặc xuất huyết âm đạo.

Cần nhanh chóng đưa bệnh nhân nhập viện vì đây là dấu hiệu cho thấy bệnh tiến triển nặng hơn, có khả năng xuất hiện các biến chứng nguy hiểm. Trong trường hợp này bệnh nhân sẽ được các bác sĩ trực tiếp xét nghiệm đánh giá lại tình trạng bệnh; truyền chất lỏng và chất điện giải qua tĩnh mạch; truyền máu; theo dõi chỉ số huyết áp,…

Phòng ngừa sốt xuất huyết

Hiện nay đã có vắc-xin phòng bệnh sốt xuất huyết, tuy nhiên Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo chỉ sử dụng vắc-xin ở các khu vực bệnh đang lưu hành. Điều quan trọng là bên cạnh tiêm ngừa, bạn nên biết cách kiểm soát tốt số lượng muỗi xung quanh cũng như hạn chế tình trạng bị muỗi đốt. 

phòng sốt xuất huyết ở trẻ em

Hạn chế muỗi sinh trưởng ở nơi bạn đang sống

Biện pháp giảm thiểu số lượng muỗi đang “vo ve” xung quanh bạn tốt nhất là loại bỏ những nơi muỗi có thể sinh sản và phát triển. Dù là ở thành thị hay nông thôn, muỗi vằn đều có xu hướng đẻ trứng ở các khu vực đọng nước, ẩm thấp. Điều này có thể giải thích bởi trứng muỗi cần tiếp xúc với nước để nở ra lăng quăng.

Cây xanh cũng là nơi muỗi trú ngụ

Do đó, bên cạnh dọn dẹp nhà cửa sạch sẽ, bạn còn cần: 

  • Thay nước bình cắm hoa thường xuyên, đậy kín các dụng cụ chứa nước để muỗi không sinh sản
  • Thoát nước đúng định kỳ
  • Nên úp ngược chậu hoa, bể cá không dùng đến 
  • Thay nước trong chuồng chim liên tục
  • Không để quá nhiều thùng rỗng, hộp xốp trong nhà
  • Thu gom, hủy các vật dụng phế thải trong và xung quanh nhà như chai lọ, mảnh lu vỡ, vỏ dừa…
  • Bỏ muối hoặc dầu vào bát nước kê chân tủ đựng chén.

Phòng ngừa muỗi đốt

Một trong những đặc tính của loài muỗi là muỗi cái thường hút máu người, động vật để nuôi trứng. Khác với các loại muỗi thông thường, muỗi vằn cái chỉ hoạt động mạnh vào thời điểm sáng sớm và chiều tối (trước khi mặt trời lặn).

thuốc xịt muỗi phòng ngừa sốt xuất huyết

Thuốc chống muỗi có thể an toàn cho cả người trưởng thành và trẻ nhỏ, nếu bạn dùng đúng cách.

Để phòng ngừa bản thân nhiễm virus sốt xuất huyết, bạn nên thường xuyên sử dụng thuốc chống côn trùng để đuổi muỗi, kể cả bạn đang ở trong nhà hay ngoài trời. Bạn cần lưu ý thuốc chống muỗi không có khả năng tiêu diệt loại côn trùng mang mầm bệnh này. Chúng chỉ đơn giản là khiến muỗi khó tìm thấy và hút máu bạn. 

Ngoài ra, bạn cũng nên mặc quần áo dài tay và ngủ trong màn kể cả ban ngày. Bạn cũng nên cho người bị sốt xuất huyết nằm trong màn để tránh lây lan bệnh cho người xung quanh.

Có thể bạn quan tâm:

Những loại thuốc gì cần có trong tủ thuốc gia đình


Nguồn tham khảo:

Dengue Fever. https://www.healthline.com/health/dengue-fever

Dengue and severe dengue. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue

Dengue fever: Symptoms and Causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078

Các bài viết khác

Cách phân biệt sốt siêu vi và sốt xuất huyết

Nắm rõ các đặc điểm riêng biệt của bệnh sẽ giúp bạn Xem chi tiết >>

Bạn có thể làm gì để phòng chống sốt xuất huyết?

Chủ động tìm hiểu và thực hiện biện pháp phòng chống sốt xuất huyết không bao gi...

Bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em: bố mẹ cần làm gì?

Bởi vì cách điều trị bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em theo tiêu chuẩn y tế vẫn chưa ...

Không phải ai cũng biết: Sốt xuất huyết bao lâu thì khỏi?

Ngoài những phương pháp điều trị hiệu quả, “sốt xuất huyết bao lâu thì khỏi” vẫn...

Người bệnh sốt xuất huyết nên ăn gì và kiêng ăn gì?

Khi sốt xuất huyết, người bệnh sẽ chán ăn, cơ thể mệt mỏi, và thường sốt cao. Người bệnh ...

Giúp bạn giải đáp thắc mắc: Sốt xuất huyết có lây không?

Mặc dù sốt xuất huyết là căn bệnh phổ biến, đặc biệt là vào mùa mưa, nhưng không phải ai ...
Bạn đang trực tuyến.
Không có kết nối mạng. Bật chế độ xem ngoại tuyến.

Install this webapp on your Iphone: tap and then Add to Home Screen.