Cẩm Nang | Bệnh sởi ở trẻ em: Dấu hiệu và cách điều trị
30-12-2019

Bệnh sởi ở trẻ em: Dấu hiệu và cách điều trị

Mặc dù tỷ lệ mắc bệnh đã giảm mạnh sau khi chương trình tiêm vắc-xin được triển khai, sởi là bệnh truyền nhiễm phổ biến tại Việt Nam. Đặc biệt, triệu chứng bệnh sởi ở trẻ em thường diễn biến nhanh và nghiêm trọng, có khả năng gây nhiều biến chứng nguy hiểm nếu trẻ không được phát hiện và chăm sóc kịp thời.

Do virus gây bệnh sởi rất dễ lây lan và bùng phát thành dịch, số trẻ em mắc bệnh sởi có xu hướng tăng cao trên cả nước trong thời gian gần đây đã khiến cho nhiều bậc phụ huynh lo lắng. Đặc biệt, trẻ nhũ nhi hay trẻ nhỏ với hệ miễn dịch còn non yếu rất dễ mắc bệnh và gặp nhiều biến chứng.

Bệnh sởi ở trẻ em

Sởi là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi gây ra và đặc trưng bởi tình trạng phát ban dạng sần trên cơ thể. Bệnh rất dễ lây lan qua các giọt hô hấp từ người bệnh phát tán trong lúc ho hay hắt hơi.

Ở trẻ em, bệnh diễn biến khá nhanh và gây nguy hiểm vì khi mắc sởi, trẻ bị suy giảm miễn dịch. Nếu bội nhiễm biến chứng nguy hiểm sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng.

Thời gian lây nhiễm bệnh kéo dài từ giai đoạn ủ bệnh cho đến sau khi phát ban hoàn toàn khiến sởi dễ lan rộng và bùng phát thành dịch. Trẻ em dưới 1 tuổi hoặc tiêm chưa đủ mũi vắc-xin là đối tượng rất dễ mắc bệnh sởi.

Các dấu hiệu bệnh sởi ở trẻ em

Dấu hiệu trẻ bị sởi ở những ngày đầu có triệu chứng, trước khi phát ban xuất hiện như sau:

  • Sốt cao, nhiệt độ cơ thể lên đến 38–39ºC.
  • Viêm đường hô hấp trên: hắt hơi, sổ mũi, viêm long đường hô hấp trên, ho khan kéo dài, khàn tiếng.
  • Viêm kết mạc mắt: đỏ mắt, chảy nước mắt, sưng nề mí mắt.

Các dấu hiệu bệnh sởi ở trẻ em

Theo Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh sởi do Bộ Y tế ban hành, bệnh biểu hiện dưới 2 dạng: thể điển hình và thể không điển hình.

Thể điển hình có 4 giai đoạn bệnh:

  • Giai đoạn ủ bệnh: từ 7–14 ngày, chưa có triệu chứng.
  • Giai đoạn khởi phát: 2–4 ngày. Trẻ sẽ có các biểu hiện sốt cao đến 40oC kèm nhức đầu, nhức cơ cùng cảm giác mệt mỏi kéo dài, viêm long đường hô hấp trên và viêm kết mạc, đôi khi viêm thanh quản cấp. Có thể thấy hạt koplik (các hạt nhỏ khoảng 0,5–1mm, màu trắng, có quầng ban đỏ) trên niêm mạc má (bên trong miệng, ngang răng hàm trên).
  • Giai đoạn toàn phát: kéo dài 2–5 ngày. Sau khi sốt cao 3–4 ngày, trẻ bắt đầu phát ban, ban hồng dát sẩn, khi căng da thấy biến mất, bắt đầu xuất hiện từ sau tai, gáy, trán, mặt cổ rồi lan dần đến thân mình và tứ chi. Khi ban mọc hết toàn thân thì thân nhiệt sẽ giảm dần.
  • Giai đoạn phục hồi: Ban nhạt dần rồi chuyển sang màu xám, bong vẩy phấn sẫm màu, để lại vết thâm được gọi là vằn da hổ. Ban biến mất dần theo thứ tự như khi xuất hiện. Nếu không có biến chứng thì bệnh sẽ tự khỏi nhưng ho có thể kéo dài 1–2 tuần sau đó.

Ở thể không điển hình, biểu hiện lâm sàng có thể gồm sốt nhẹ thoáng qua, viêm long nhẹ, phát ban ít, thể trạng nhìn chung tốt. Thể này thường dễ bị bỏ qua khiến bệnh lây lan mà không hay biết.

Lưu ý, triệu chứng bệnh sởi ở trẻ em những ngày đầu của giai đoạn khởi phát đôi khi rất khó phân biệt với dấu hiệu viêm đường hô hấp thông thường khác. Do đó, cần xem xét thêm những điều kiện sau để nghi ngờ trẻ mắc bệnh sởi:

  • Trẻ dưới 1 tuổi chưa tiêm vắc-xin phòng sởi hoặc đã tiêm nhưng chưa đủ số mũi
  • Trên 1 tuổi nhưng mới tiêm 1 mũi phòng sởi
  • Đang ở trong vùng có dịch sởi
  • Vừa tiếp xúc với vùng có dịch hoặc tiếp xúc với người mang bệnh

Vì sao bệnh sởi ở trẻ diễn biến nhanh và nặng?

Bệnh sởi ở trẻ em phát triển mạnh vào mùa đông xuân. Tuy vậy, trong vài năm trở lại, dịch sởi có thể bùng phát mạnh ở bất kỳ thời điểm nào.

Vì sao bệnh sởi có diễn biến nhanh và nặng?

Sởi thuộc bệnh lây nhiễm cấp tính, thường lây bệnh khi tiếp xúc trực tiếp với người bệnh (virus sởi thoát ra ngoài khi người bệnh nói chuyện, ho hoặc hắt hơi…). Những khu vực đông người như văn phòng, trường học, khu dân cư… là những ổ dịch của bệnh sởi.

Những người có sức đề kháng kém thường dễ mắc sởi hơn với người thể trạng bình thường. Nếu không được điều trị tốt sẽ dẫn đến biến chứng như viêm não, viêm phổi, viêm tai giữa… thậm chí nhiều trường hợp là tử vong.

Biến chứng của bệnh sởi ở trẻ em

Virus sởi xâm nhập nặng vào cơ thể có thể khiến trẻ bị sốt cao liên tục trong thời gian dài. Lúc này, khả năng miễn dịch của cơ thể bị giảm sút, nếu không chữa trị kịp thời có thể làm những biến chứng nguy hiểm.

  • Tiêu chảy
  • Viêm loét giác mạc
  • Sởi có thể gây biến chứng là viêm tai giữa
  • Viêm não cấp tính: Trẻ nhỏ sau khi phát ban (1-15 ngày) biểu hiện là lơ mơ, hôn mê, co giật, đau đầu, buồn nôn, cứng gáy.
  • Bệnh lao do cơ thể bị suy giảm hệ miễn dịch

Cách chữa bệnh sởi ở trẻ em tại nhà

Cho đến nay, vẫn chưa có cách điều trị bệnh sởi đặc hiệu, chỉ có thực hiện các biện pháp giúp hỗ trợ điều trị, giảm bớt triệu chứng bệnh. Bạn có thể tham khảo những cách có  thể áp dụng tại nhà như sau:

bệnh sởi ở trẻ nhỏ

  • Dùng thuốc hạ sốt khi trẻ sốt cao, điển hình là các sản phẩm có chứa paracetamol của Hapacol. Lưu ý, không sử dụng aspirin cho trẻ em vì loại thuốc này có liên quan đến hội chứng Reye.
  • Cách ly trẻ với những trẻ khác để phòng tránh virus lây lan tạo thành dịch.
  • Vệ sinh thân thể sạch sẽ cho trẻ, không nên nghe theo các quan niệm kiêng tắm, kiêng gió… Việc vệ sinh kém sẽ khiến bệnh nghiêm trọng hơn. Đồng thời, giữ gìn vệ sinh môi trường xung quanh, phòng ngừa virus còn tồn tại trên các đồ vật trẻ tiếp xúc.
  • Cho trẻ ăn nhiều bữa, lựa chọn các nhóm thực phẩm dễ tiêu hóa.
  • Bổ sung thêm vitamin A để bảo vệ đôi mắt. Thông thường, trẻ bị nhiễm sởi được bổ sung vitamin A liều cao 2 ngày liên tiếp theo chỉ định từ bác sĩ.

Lưu ý khi chăm sóc bé tại nhà: nếu bạn thấy sự xuất hiện các dấu hiệu sau thì nên cho trẻ nhập viện ngay lập tức:

  • Sốt cao hơn 40ºC.
  • Khó thở hay nhịp thở nhanh.
  • Mệt mỏi, quấy khóc, không ăn uống dẫn đến tình trạng thiếu nước.
  • Phát ban toàn thân nhưng vẫn sốt có thể là dấu hiệu ban đầu cho biết trẻ bị bội nhiễm vi khuẩn hay có biến chứng.

Nhìn chung, bệnh viện tuyến cơ sở có thể điều trị được tình trạng bội nhiễm bệnh sởi ở trẻ em, bạn không cần đưa trẻ lên tuyến trung ương vì các bệnh viện tuyến trên thường ưu tiên những bệnh nguy hiểm khác hơn. Ngoài ra, môi trường bệnh viện quá đông người cũng khiến tình trạng nhiễm trùng và bội nhiễm nặng hơn.

Phòng ngừa bệnh sởi ở trẻ em

Tiêm chủng phòng bệnh sởi cho trẻ là cách phòng bệnh hiệu quả nhất

Hiện nay, vắc-xin phòng ngừa bệnh sởi có ở dạng đơn lẻ hoặc phối hợp (sởi – rubella hoặc sởi – quai bị – rubella). Tiêm phòng vắc-xin sởi là cách duy nhất và hiệu quả nhất giúp phòng sởi cho trẻ nhỏ. Bạn nên nhanh chóng cho con đi tiêm phòng khi con đến tuổi, đảm bảo cho bé có đầy đủ đáp ứng miễn dịch phòng sởi cũng như các bệnh khác, bảo vệ sức khỏe toàn diện.

chích ngừa phòng tránh bệnh sởi

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), những trường hợp đã có đáp ứng miễn dịch với sởi sau khi tiêm vắc-xin hay sau khi mắc bệnh thì đó là miễn dịch bền vững suốt đời.

Lịch tiêm phòng vắc-xin sởi trong chương trình Tiêm chủng mở rộng áp dụng cho trẻ em như sau:

  • Tiêm chủng thường xuyên: mũi thứ nhất được tiêm khi trẻ 9 tháng tuổi và tiêm mũi nhắc lại khi trẻ 18 tháng tuổi.
  • Đổi với tiêm chủng chiến dịch: thực hiện tiêm vắc-xin cho tất cả đối tượng trong phạm vi chiến dịch.
  • Khoảng cách tối thiểu giữa 2 mũi tiêm vắc-xin sởi là 1 tháng.

Trẻ cần được tiêm mũi thứ hai vào lúc 18 tháng tuổi do có trường hợp trẻ sau khi tiêm mũi thứ nhất chưa có đáp ứng miễn dịch. Phụ huynh cần ghi nhớ thời gian tiêm phòng để trẻ có được hiệu quả phòng bệnh tốt nhất.

Đối với trẻ dưới 9 tháng tuổi, bạn chỉ cho trẻ tiêm vắc-xin khi có chỉ đạo từ chương trình Tiêm chủng mở rộng trong trường hợp cần thiết. Tất cả trường hợp tiêm phòng sớm vẫn cần tiêm ngay vắc-xin khi đủ 9 tháng tuổi. Mũi tiêm trước mốc thời gian này không được tính là 1 mũi vắc-xin.

Những trẻ trên 18 tháng tuổi nhưng chưa tiêm đủ 2 mũi vắc-xin thì cần đi tiêm đầy đủ càng sớm càng tốt.

Phụ nữ có kế hoạch mang thai cũng nên tiêm phòng đầy đủ trước khi mang thai ít nhất 3 tháng. Các mũi tiêm nên bao gồm các loại vắc-xin sởi – quai bị – rubella, thủy đậu, cúm để tạo miễn dịch toàn diện cho cả mẹ và bé trong thai kỳ.

Vắc xin ngừa sởi là loại vắc-xin được đánh giá khá an toàn, tuy nhiên, những tác dụng phụ vẫn có thể xảy ra sau khi tiêm:

  • Các phản ứng sau tiêm thường nhẹ, như sốt (5-15%), phát ban (5%), sưng, nóng, đỏ, đau tại chỗ tiêm… Hầu hết các tác dụng phụ này hết sau 1–2 ngày mà không cần điều trị.
  • Phản ứng nghiêm trọng xuất hiện sau khi tiêm vắc-xin sởi rất hiếm gặp. Để đảm bảo an toàn tiêm chủng, bạn nên nán lại tại các điểm tiêm phòng khoảng 30 phút. Nhân viên y tế sẽ có những biện pháp hỗ trợ và xử lý kịp thời nếu có phản ứng quá mẫn nghiêm trọng xảy ra.

Vệ sinh cá nhân cho bé và môi trường xung quanh

Bố mẹ cần vệ sinh cá nhân cho trẻ hằng ngày, giữ gìn nơi ở sạch sẽ, môi trường sống ẩm thấp với điều kiện tốt cho các loại vi khuẩn sinh sôi và phát triển.

Vệ sinh cá nhân và môi trường xung quanh

Đeo khẩu trang khi tiếp xúc với người bệnh, rửa tay bằng xà phòng sát khuẩn sau khi tiếp xúc.

Vệ sinh mũi, mắt thường xuyên vì đây là con đường chính mà virus xâm nhập cơ thể.


Nguồn tham khảo:

Những câu hỏi thường gặp về bệnh sởi và vắc xin sởi. http://www.tiemchungmorong.vn/vi/content/nhung-cau-hoi-thuong-gap-ve-benh-soi-va-vac-xin-soi.html

Signs and symptoms of measles. https://www.rch.org.au/kidsinfo/fact_sheets/Measles/

Bộ Y tế ban hành Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh sởi. http://niheold.nihe.org.vn/vn/tin-tuc-su-kien/giam-sat-va-phong-chong-dich-benh/hoi-dap-ve-dich-benh-dich-benh-khac/bo-y-te-ban-hanh-huong-dan-chan-doan-dieu-tri-benh-soi-c12321i14662.htm

Các bài viết khác

Phân biệt bệnh sởi và rubella

Sởi và rubella tuy cùng là bệnh gây ra do virus, mang tính chất truyền nhiễm và người bệnh đều…

Cùng chuyên gia giải đáp 9 thắc mắc thường gặp về bệnh sởi

Bệnh sởi có lây không? Thời gian ủ bệnh là bao lâu? Có dễ bùng phát thành dịch? Liệu đó…

Bệnh sởi ở người lớn: triệu chứng và cách điều trị hiệu quả

Bạn đã biết các dấu hiệu khi người lớn mắc bệnh sởi? Đâu là những cách điều trị bệnh sởi…

Người bệnh sởi nên ăn gì và kiêng gì?

Bệnh sởi là một bệnh truyền nhiễm do virus gây ra và dễ bùng phát thành dịch. Mặc dù sởi…

Cách chăm sóc và phòng tránh bệnh sởi

Theo ghi nhận của Cục Y tế Dự phòng Việt Nam từ đầu năm, tình hình bệnh sởi ở nước…

Dấu hiệu bệnh sởi và thủy đậu ở trẻ em: Làm sao để phân biệt?

Sởi và thủy đậu đều là bệnh nhiễm trùng phổ biến ở trẻ em. Tuy nhiên, hai căn bệnh này…
Hapacol - Giảm đau - Hạ sốt nhanh
Bạn đang trực tuyến.
Không có kết nối mạng. Bật chế độ xem ngoại tuyến.

Install this webapp on your Iphone: tap and then Add to Home Screen.